Bayram arifesinde kabir ziyareti

Tarihler Diyanet İşleri Başkanlığının 2027 dinî günler listesinden alınmıştır⁹.

Arife ve bayramda ziyaret

Arife, asıl olarak Kurban Bayramı'ndan önceki gündür; adını hacıların bu gün vakfeye durduğu Arafat'tan alır. Türkçede Ramazan Bayramı'ndan önceki gün için de kullanılır⁷. Bayram günlerinde kabristan ziyareti eski bir gelenektir; TDV İslâm Ansiklopedisi örneğin Memlükler döneminde Kahire'de halkın bayramlarda kabristanları ziyaret edip orada Kur'an okuduğunu aktarır⁸.

Kabir ziyaretinin belli bir zamanı yoktur¹; bu yüzden arife ve bayram günlerinde de yapılabilir. Diyanet ise ziyaretlerin topluca ve yılın yalnızca belli günlerine sıkıştırılmasını değil, fert fert ve daha sık yapılmasını tavsiye eder³. Arife ziyaretini, yıl boyunca sevdiklerimizi hatırlamanın bir parçası olarak düşünmek, bu tavsiyeye de uygun olur.

Kabir ziyaretinin hükmü ve amacı

Hz. Peygamber İslâm'ın ilk yıllarında kabir ziyaretini yasaklamış, daha sonra "Sizi kabirleri ziyaret etmekten menetmiştim; artık ziyaret edin" diyerek izin vermiştir (Müslim, Cenâiz 106; Ebû Dâvûd, Cenâiz 81 [3235]; Tirmizî, Cenâiz 60). Yasağın sebebi, tevhid inancı henüz yerleşmemişken kabirlerde sürdürülen ağıt, dövünme ve kabirlere aşırı saygı gibi câhiliye âdetleriydi¹²³. Âlimlerin çoğunluğuna göre kabir ziyareti müstehaptır¹².

Ziyaretin amacı acıyı tazelemek değil; âhireti hatırlamak, insanın kendi hayatını gözden geçirmesi ve ibret almaktır. Orada yatanlara selam vermek ve onlar için dua etmek de ziyaretin parçasıdır³.

Mezarlıkta okunan selam duası

Hz. Peygamber, kabristana çıkanlara şu duayı öğretirdi (Müslim, Cenâiz 104)³:

Es-selâmü aleyküm ehle'd-diyâri mine'l-mü'minîne ve'l-müslimîn. Ve innâ in şâallâhu le-lâhikûn. Es'elullâhe lenâ ve lekümü'l-âfiye.
"Ey bu diyarın mümin ve Müslüman sakinleri, selam size! İnşallah biz de size katılacağız. Allah'tan bize de size de afiyet dilerim."

Daha kısa olarak "Es-selâmü aleyküm yâ ehle'l-kubûr" (selam size ey kabir ehli) denilebilir (Tirmizî, Cenâiz 59)¹².

Kabir başında okunabilecekler

Ziyaretçi ayakta ya da oturarak dua edebilir, bildiği sûre ve âyetleri okuyabilir. Yâsîn ve Fâtiha okunmasının tavsiye edildiği rivayetler de vardır; bunların bir kısmı zayıf sayılmıştır (İbn Mâce, Cenâiz 4; Ebû Dâvûd, Cenâiz 20)¹. Hz. Peygamber Bakî' mezarlığında yatanlar için Allah'tan bağışlanma dilemiştir (Müslim, Cenâiz 102–103)³. Din İşleri Yüksek Kurulu, okunan Kur'an'ın sevabının merhuma bağışlanabileceğini belirtir¹⁰.

Okuyabileceğiniz sûreleri anlamlarıyla ölüye okunacak dualar sayfasında, Yâsîn'in tamamını Yâsîn-i Şerîf sayfasında bulabilirsiniz. Telefonunuzda açıp kabir başında okuyabilirsiniz.

Dikkat edilecekler

• Kabirlere basmamak, üzerine oturmamak. Kabirleri çiğnemek ve üzerine oturmak uygun görülmemiştir (Buhârî, Cenâiz 82; Müslim, Cenâiz 96–98)¹.
• Yalnız Allah'tan istemek. Kabrin etrafında dönülmez, kabir taşı öpülmez; ölüden bir şey istenmez, yalnızca Allah'tan istenir¹. "İşlerinizde zorlandığınızda kabir ehlinden yardım isteyin" diye yayılan söz muteber hadis kaynaklarında yoktur³.
• Mum, bez, süs. Mum yakmak, bez bağlamak ve kabirleri süslemek tevhid inancını zedelediği için yasaklanmıştır¹⁴.
• Kabir başında kurban. Kabirde ya da türbede kurban kesilmez¹³. Merhum adına kurban kesip sevabını bağışlamak isterseniz sadaka-i câriye rehberine bakabilirsiniz.
• Ağıt ve dövünme. Gözyaşı dökmek doğaldır; ancak dövünme, feryat ve yüz tırmalama gibi câhiliye âdetlerinden kaçınılır³.
• Mezarlığın düzeni. Bayram arifelerinde mezarlıklar kalabalık olur. Yaşlıları ve çocukları yorgun düşürmemek için erken saatleri tercih edebilir, belediyenin ulaşım ve otopark duyurularını önceden kontrol edebilirsiniz.

Kadınların kabir ziyareti

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre kadınlar da kabir ziyareti yapabilir. Kadınların ziyaretini kınayan rivayetler, kabir ziyaretinin herkes için yasak olduğu döneme aittir; Tirmizî de bazı âlimlerin, sonradan verilen iznin kadınları da kapsadığı görüşünde olduğunu aktarır⁵. Hz. Âişe'nin kardeşinin kabrini ziyaret ettiği aktarılır¹³. Mezhepler arasında farklı görüşler bulunmakla birlikte Hanefî mezhebine göre kadınların ziyareti caizdir; feryat ve ağıtla yapılan ziyaret ise uygun görülmez¹.

Ağaç, çiçek ve yeşillik

Hz. Peygamber, iki kabrin yanından geçerken yaş bir hurma dalını ikiye bölerek her birinin üzerine dikmiş ve dallar kurumadıkça o kabirlerdekilerin azabının hafifleyeceğini ümit ettiğini söylemiştir (Buhârî, Vudû 55; Müslim, Tahâret 111)¹⁶. TDV İslâm Ansiklopedisi bu rivayete dayanarak kabristana ağaç dikmenin sünnet olduğunu belirtir¹. Din İşleri Yüksek Kurulu da mezarlıktaki yaş ot ve ağaçları bakım amacı dışında kesmeyi mekruh sayar⁶. Kabri yeşillendirmek güzel bir vefa olabilir; ancak gösterişli süslemelerden kaçınmak gerekir.

Bayram mesajınızda merhumlarınızı anmak isterseniz kandil ve bayram kartı hazırlayabilirsiniz. Kabir ziyaretinin genel adabı ve vefattan sonraki diğer konular için merhum için yapılacaklar rehberine bakabilirsiniz.