Cenaze namazı nasıl kılınır?

Cenaze namazı, vefat eden bir Müslüman için cemaatin Allah'tan bağışlanma dilediği bir duadır. Uzun süre katılmamış olanlar için sırasını hatırlamak zor olabilir; bu sayfada Hanefî mezhebine göre kılınışını Diyanet İşleri Başkanlığının açıklamalarına dayanarak adım adım anlattık.

Hükmü ve şartları

Hükmü. Cenazenin yıkanması, kefenlenmesi, namazının kılınması ve defnedilmesi Müslümanlar üzerine farz-ı kifâyedir; bir kısmı yerine getirdiğinde diğerlerinin üzerinden sorumluluk düşer⁵². Cenaze namazı için cemaat şart değildir; tek bir kişinin kılmasıyla da bu görev yerine gelmiş olur².

Şartları. Diğer namazlarda olduğu gibi abdestli olmak, kıbleye yönelmek, örtünmek ve niyet etmek gerekir. Ayrıca cenazenin Müslüman olması, yıkanıp kefenlenmiş olması ve cemaatin önünde bulunması şarttır¹. Cenaze elde, omuzda ya da bir taşıtın üzerinde tutulmaz².

Rükünleri. Cenaze namazının rükünleri ayakta durmak (kıyam) ve tekbirlerdir. Başlangıç tekbiriyle birlikte dört tekbir alınır; rükû ve secde yoktur¹.

Vakti. Cenaze namazının belli bir vakti yoktur; hazırlanan cenazeyi bekletmeden defnetmek daha uygun olmakla birlikte yakınların katılabilmesi için kısa bir süre beklenebilir⁶. Hanefî mezhebine göre güneş doğarken, batarken ve tam tepedeyken (zeval vakti) kılmak mekruhtur². Türkiye'de cenaze namazı genellikle bir vakit namazının ardından, caminin avlusundaki musalla taşının önünde kılınır.

Adım adım kılınışı

1. Saf. Yıkanıp kefenlenen cenaze musalla taşına konur. İmam, cenaze erkek de kadın da olsa cenazenin göğüs hizasında durur; cemaat imamın arkasında, kıbleye dönük olarak saf tutar. Cemaatin üç saf olması müstehaptır¹¹¹².
2. Niyet. İmam ve cemaat, cenazenin erkek, kadın ya da çocuk oluşuna göre niyet eder². Örneğin erkek bir cenaze için "Niyet ettim Allah rızası için hazır olan cenaze namazını kılmaya, şu erkek için duaya, uydum hazır olan imama" denir; kadın cenazede "şu kadın için duaya" denir. Cenazenin kadın mı erkek mi olduğu bilinmiyorsa "imamın kıldığı cenaze namazını kılmaya, ölü için duaya" diye niyet edilebilir¹¹.
3. Birinci tekbir. Eller kulak hizasına kaldırılarak "Allâhü ekber" denir ve bağlanır. Ardından Sübhâneke, "ve celle senâük" ilavesiyle sessizce okunur²³.
4. İkinci tekbir. Eller kaldırılmadan tekbir alınır; Allahümme salli ve Allahümme bârik okunur¹².
5. Üçüncü tekbir. Eller kaldırılmadan tekbir alınır; cenaze duası okunur¹.
6. Dördüncü tekbir. Eller kaldırılmadan tekbir alınır; hiçbir şey okunmadan önce sağa, sonra sola selam verilir¹. Hanefî mezhebine göre iki tarafa selam vermek vâciptir².

Şâfiî ve Hanbelî mezheplerinde her tekbirde eller kaldırılır². İmama sonradan yetişen kişi, imam selam verdikten sonra kaçırdığı tekbirleri dua okumadan tamamlar².

Okunan dualar

Sübhâneke ile Salli-Bârik okunuşları müftülüklerin yayımladığı namaz duaları kitapçıklarına¹⁰, cenaze duası ise Diyanet'in İslam İlmihali'ne¹¹ dayanır; Arapça telaffuzu bir hocadan dinleyerek öğrenmek her zaman daha doğrudur.

Birinci tekbirden sonra: Sübhâneke

Sübhânekellâhümme ve bi hamdik ve tebârakesmük ve teâlâ ceddük ve celle senâük ve lâ ilâhe ğayruk.

Anlamı: Allah'ım! Seni her türlü eksiklikten uzak tutar, seni överim. Senin adın mübarektir, şanın yücedir, övgün yücedir; senden başka ilah yoktur. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre "ve celle senâük" (övgün yücedir) ilavesi yalnız cenaze namazında okunur, çünkü cenaze namazı bir duadır³.

İkinci tekbirden sonra: Salli ve Bârik

Allâhümme salli alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ salleyte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamîdün mecîd.
Allâhümme bârik alâ Muhammedin ve alâ âli Muhammed. Kemâ bârekte alâ İbrâhîme ve alâ âli İbrâhîm. İnneke hamîdün mecîd.

Anlamı: Allah'ım! İbrâhim'e ve ailesine rahmet ettiğin ve bereket verdiğin gibi Muhammed'e ve ailesine de rahmet et, bereket ver. Şüphesiz sen övülmeye layıksın, şanı yücesin.

Üçüncü tekbirden sonra: Cenaze duası

Her cenaze için önce şu dua okunur:

Allâhümmağfir li hayyinâ ve meyyitinâ ve şâhidinâ ve ğâibinâ ve zekerinâ ve ünsânâ ve sağîrinâ ve kebîrinâ. Allâhümme men ahyeytehû minnâ fe ahyihî ale'l-İslâm ve men teveffeytehû minnâ fe teveffehû ale'l-îmân.

Anlamı: Allah'ım! Dirimizi ve ölümüzü, burada bulunanımızı ve bulunmayanımızı, erkeğimizi ve kadınımızı, küçüğümüzü ve büyüğümüzü bağışla. Allah'ım! Bizden yaşattığın kimseyi İslâm üzere yaşat, canını aldığın kimseyi de iman üzere al.

Duanın bu bölümünün kaynağı Tirmizî'dir (Cenâiz 38, nr. 1024)¹. Ardından cenazenin durumuna göre aşağıdaki dualardan biri okunur. Okunuşları, Diyanet'in İslam İlmihali'ndeki şekliyle veriyoruz¹¹.

Cenaze erkekse:

Ve hussa hâze'l-meyyite bi'r-ravhi ve'r-râhati ve'r-rahmeti ve'l-mağfireti ve'r-rıdvân. Allâhümme in kâne muhsinen fezid fî ihsânihî ve in kâne musîen fetecâvez anhü ve lekkıhi'l-emne ve'l-büşrâ ve'l-kerâmete ve'z-zülfâ bi rahmetike yâ erhamerrâhimîn.

Anlamı: Rabbim! Bilhassa bu ölüyü rahmete, rahatlığa, bağışlanmaya ve hoşnutluğuna erdir. Allah'ım! Bu ölü iyilik yapmış biriyse ona mükâfatını fazlasıyla ver; kötülük işlemişse günahlarını affet. Onu korktuğundan emin kıl, lütfunla müjdele, ahiret şerefine ve yüksek mertebeye eriştir. Ey merhametlilerin en merhametlisi!

Cenaze kadınsa:

Ve hussa hâzihi'l-meyyitete bi'r-ravhi ve'r-râhati ve'r-rahmeti ve'l-mağfireti ve'r-rıdvân. Allâhümme in kânet muhsineten fezid fî ihsânihâ ve in kânet musîeten fetecâvez anhâ ve lekkıhi'l-emne ve'l-büşrâ ve'l-kerâmete ve'z-zülfâ bi rahmetike yâ erhamerrâhimîn.

Anlamı, erkek için okunan duanın anlamıyla aynıdır.

Cenaze erkek çocuksa:

Allâhümmec'alhu lenâ feratan vec'alhu lenâ ecran ve zuhran vec'alhu lenâ şâfian ve müşeffeâ.

Anlamı: Allah'ım! Bu çocuğu cennette bizi karşılayan bir öncü, bizim için bir ecir ve ahiret azığı kıl. Allah'ım! Onu bize şefaatçi kıl ve şefaatini kabul et.

Cenaze kız çocuksa:

Allâhümmec'alhâ lenâ feratan vec'alhâ lenâ ecran ve zuhran vec'alhâ lenâ şâfiaten ve müşeffeah.

Hz. Peygamber, cenaze namazında ölü için içtenlikle dua edilmesini tavsiye etmiştir (Ebû Dâvûd, Cenâiz 54; İbn Mâce, Cenâiz 23)⁹.

Duaları bilmeyen ne okur?

Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre cenaze duasını bilmeyen kişi dua niyetiyle Fâtiha'yı ya da bildiği başka bir duayı okuyabilir (Tirmizî, Cenâiz 39)¹. Duaları bilmemek cenaze namazına katılmaya engel değildir; tekbirleri imamla birlikte almak ve bildiğiniz bir duayı içtenlikle okumak yeterlidir.

Kadınlar, çocuklar ve diğer durumlar

• Kadınlar. Kadınlar cenaze namazına katılabilir; erkeklerin arkasında saf tutarlar. Zorunluluk olmadan erkeklerle aynı safta durmaları mekruh sayılmış, ancak bunun namazı bozmadığı belirtilmiştir⁴.
• Çocuklar. Canlı doğup sonra vefat eden çocuk yıkanır ve namazı kılınır¹. Niyette "şu erkek çocuğu için" ya da "şu kız çocuğu için" denir.
• Gıyabî cenaze namazı. Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre cemaatin önünde bulunmayan cenaze için namaz kılınmaz; Hz. Peygamber'in Necâşî için kıldığı gıyabî namaz ona özgü kabul edilir. Şâfiî ve Hanbelî mezheplerine göre ise kılınabilir². Din İşleri Yüksek Kurulu, aslolanın cenazenin hazır bulunması olduğunu, bununla birlikte Hz. Peygamber'in Necâşî için gıyabî cenaze namazı kıldırmasına dayanarak hazır olmayan cenaze için de namaz kılınabileceğini belirtir¹³.
• Camide kılmak. Hanefî ve Mâlikî mezheplerine göre yağmur gibi bir mazeret olmadıkça cenaze namazı cami içinde kılınmaz²; bu nedenle Türkiye'de genellikle cami avlusunda kılınır.

Namazdan sonra

Namazın ardından imam cemaate "Merhumu nasıl bilirdiniz?" diye sorar. Din İşleri Yüksek Kurulu'na göre iyi bilinen kişi için "iyi biliriz" diye şahitlik edilir⁷. Hz. Peygamber "Ölülerinizi ancak hayırla anın" buyurarak ölülerin iyilikleriyle anılmasını tavsiye etmiştir (Nesâî, Cenâiz, nr. 1935)¹⁴. Ardından cenaze kabristana götürülür; defin ve sonrasında yapılacaklar için merhum için yapılacaklar rehberine, taziye ve başsağlığı için başsağlığı mesajlarına bakabilirsiniz.

Cenazeye katılmanın fazileti

Hz. Peygamber cenazeye katılmayı Müslümanın Müslüman üzerindeki haklarından saymıştır (Buhârî, Cenâiz 2)⁸. İnanarak ve sevabını Allah'tan umarak cenazeye katılıp namazını kılan ve defin tamamlanıncaya kadar orada bulunan kişinin, her biri Uhud dağı kadar iki kırat sevapla döneceğini; yalnızca namazını kılıp ayrılanın ise bir kırat sevap kazanacağını bildirmiştir (Buhârî, Îmân 35; Müslim, Cenâiz 52)¹².